Sức khỏe Virus Nipah trở lại, Đông Nam Á đồng loạt nâng mức cảnh giác

Virus Nipah là gì và nguy hiểm như thế nào?​

Virus Nipah là một loại virus gây bệnh truyền nhiễm có khả năng lây từ động vật sang người, trong đó dơi ăn quả thuộc chi Pteropus được xác định là vật chủ tự nhiên. Mầm bệnh có thể lây lan qua việc tiêu thụ thực phẩm bị nhiễm bẩn, tiếp xúc trực tiếp với động vật mang virus hoặc với người mắc bệnh.

Virus Nipah có khả năng lây từ động vật sang người
Bệnh do virus Nipah được phát hiện lần đầu tại Malaysia và Singapore vào giai đoạn 1998 - 1999, virus Nipah đã gây ra nhiều đợt bùng phát lẻ tẻ tại Bangladesh, Ấn Độ, Philippines và Singapore. Riêng tại bang Kerala của Ấn Độ, kể từ năm 2018 đến nay đã ghi nhận tổng cộng 9 đợt dịch.

Ở giai đoạn đầu, các triệu chứng của bệnh có thể tương tự nhiễm virus thông thường như sốt, đau đầu, đau nhức cơ thể, mệt mỏi, ho và đau họng. Tuy nhiên, bệnh có thể diễn tiến nhanh sang suy hô hấp nghiêm trọng và viêm não, dẫn đến rối loạn ý thức, co giật hoặc hôn mê. Tỷ lệ tử vong do virus Nipah dao động trong khoảng 40 - 75%, phụ thuộc vào điều kiện chăm sóc và điều trị y tế.

Hiện nay, thế giới vẫn chưa có vắc xin hoặc thuốc điều trị đặc hiệu đối với virus Nipah. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xếp Nipah vào danh sách các mầm bệnh ưu tiên cần được nghiên cứu khẩn cấp. Các biện pháp phòng ngừa như tránh tiếp xúc với động vật mắc bệnh, không sử dụng thực phẩm nghi nhiễm từ dơi, hạn chế tiếp xúc gần với người có biểu hiện nghi ngờ và duy trì thói quen rửa tay thường xuyên vẫn được xem là những biện pháp bảo vệ hiệu quả nhất.

Đau đầu, mệt mỏi là những dấu hiệu thường gặp khi nhiễm virus Nipah

Tình hình dịch bệnh virus Nipah ở Ấn Độ​

Ổ dịch virus Nipah được phát hiện tại khu vực lân cận thành phố Kolkata, bắt nguồn từ một bệnh viện tư nhân ở thị trấn Barasat, cách trung tâm thành phố khoảng 25 km. Tại đây ghi nhận hai điều dưỡng làm việc đã xuất hiện triệu chứng sốt cao và suy hô hấp sau khi trực tiếp chăm sóc một bệnh nhân trong tình trạng nguy kịch. Người bệnh này đã tử vong trước khi được xét nghiệm xác nhận, nhưng được xem là ca nghi nhiễm đầu tiên trong chuỗi lây lan.

Tình hình trở nên nghiêm trọng hơn khi ba nhân viên y tế khác, bao gồm một bác sĩ, một điều dưỡng và một nhân viên hỗ trợ y tế, đều cho kết quả dương tính và có liên quan đến cùng cơ sở điều trị. Các bệnh nhân này đã được chuyển đến Bệnh viện Bệnh truyền nhiễm Beleghata ở phía đông Kolkata để theo dõi và điều trị. Trước nguy cơ lây nhiễm chéo trong môi trường y tế, chính quyền bang đã nhanh chóng cách ly gần 100 người từng tiếp xúc gần với các ca bệnh.

Song song với việc thực hiện các biện pháp trên, hoạt động truy vết và theo dõi dịch tễ cũng được tăng cường. Theo cơ quan y tế, 180 người đã được lấy mẫu xét nghiệm, trong đó có 20 trường hợp thuộc nhóm nguy cơ cao đang được cách ly. Hiện tất cả các trường hợp này đều chưa xuất hiện triệu chứng và có kết quả xét nghiệm âm tính. Tuy nhiên vẫn sẽ tiếp tục được kiểm tra lại sau 21 ngày do thời gian ủ bệnh của virus Nipah có thể kéo dài từ 4 - 14 ngày, thậm chí lên tới 45 ngày, khiến nguy cơ bùng phát vẫn chưa thể loại trừ hoàn toàn.

Bộ Y tế và Phúc lợi Gia đình Ấn Độ đã ban hành hướng dẫn cảnh báo trên phạm vi toàn quốc, yêu cầu các bang tăng cường công tác giám sát, phát hiện sớm và triển khai các biện pháp phòng ngừa. Một số địa phương, bao gồm bang Tamil Nadu, được chỉ đạo theo dõi sát các trường hợp mắc hội chứng viêm não cấp (AES), đặc biệt đối với những bệnh nhân có tiền sử di chuyển hoặc tiếp xúc liên quan đến bang West Bengal.



Ghi nhận ca nhiễm virus Nipah đầu tiên tại bệnh viện tư nhân ở thị trấn Barasat

Thái Lan và các quốc gia trong khu vực tăng cường kiểm soát virus​

Trước diễn biến bùng phát virus Nipah tại Ấn Độ, nhiều quốc gia lân cận đã nhanh chóng nâng mức cảnh báo và chủ động triển khai các biện pháp phòng, chống dịch từ sớm.

Ngày 26/1, Bộ Y tế Công cộng Thái Lan thông báo đã tiến hành sàng lọc y tế tại hai sân bay quốc tế lớn là Suvarnabhumi và Don Mueang, tập trung kiểm tra hành khách đến từ bang West Bengal của Ấn Độ.

Theo National Thailand, nhà chức trách Thái Lan cũng phát hành “thẻ cảnh báo y tế” cho du khách xuất phát từ khu vực có nguy cơ. Theo đó, những người có biểu hiện như sốt, đau đầu, đau nhức cơ, ho, khó thở, buồn ngủ, rối loạn ý thức hoặc co giật, đặc biệt trong trường hợp từng tiếp xúc với dơi, động vật mắc bệnh hoặc người nhiễm trong vòng 21 ngày - được khuyến cáo cần nhanh chóng đến các cơ sở y tế để kiểm tra.

Cùng thời gian này, Nepal cũng thông báo nâng mức cảnh giác trên phạm vi cả nước. Người phát ngôn Bộ Y tế và Dân số Nepal, ông Prakash Budhathoki, cho biết các biện pháp sàng lọc y tế đã được triển khai đối với hành khách tại sân bay quốc tế Tribhuvan cũng như tại các cửa khẩu biên giới trọng yếu giáp với Ấn Độ, đặc biệt là tại tỉnh Koshi.

Tại Đài Bắc, ngày 25/1, Cơ quan Kiểm soát Dịch bệnh Đài Loan (Taiwan Centers for Disease Control) thông tin đang cân nhắc đưa virus Nipah vào danh mục bệnh truyền nhiễm bắt buộc khai báo loại 5, sau khi Ấn Độ ghi nhận ổ dịch mới, theo Focus Taiwan.

Trong trường hợp đề xuất này được thông qua, Nipah sẽ được xếp vào nhóm bệnh mới nổi, hiếm gặp nhưng có mức độ rủi ro cao đối với sức khỏe cộng đồng, yêu cầu phải khai báo ngay khi phát hiện và áp dụng các biện pháp kiểm soát đặc biệt.



Các quốc gia trong khu vực đồng loạt tăng cường biện pháp phòng, chống virus Nipah
Dịch virus Nipah Ấn Độ bùng phát, Thái Lan sàng lọc khẩn cấp là lời cảnh báo rõ ràng về nguy cơ lây lan các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trong bối cảnh giao lưu quốc tế ngày càng gia tăng. Khi thế giới vẫn chưa có vắc xin hay thuốc điều trị đặc hiệu đối với virus Nipah, việc các quốc gia chủ động triển khai sàng lọc y tế, giám sát dịch tễ chặt chẽ và nâng cao nhận thức cộng đồng được xem là biện pháp then chốt nhằm hạn chế nguy cơ bùng phát dịch trên diện rộng và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Bộ Y tế hỏa tốc yêu cầu siết chặt phòng dịch do virus Nipah​

- Bệnh do virus Nipah là bệnh truyền nhiễm nhóm A, có tỉ lệ tử vong được ghi nhận dao động 40-75%, hiện chưa có vaccine và thuốc điều trị đặc hiệu.​

Tăng cường phòng chống virus Nipah

Bộ Y tế vừa có công văn hỏa tốc gửi các đơn vị liên quan đến việc chủ động phòng chống bệnh do virus Nipah.

Theo Bộ Y tế, bệnh do virus Nipah là bệnh truyền nhiễm nhóm A, có tỉ lệ tử vong được ghi nhận dao động 40-75%, hiện chưa có vaccine và thuốc điều trị đặc hiệu.

Virus lây truyền chủ yếu từ động vật sang người, hoặc tiếp xúc với vật phẩm, thực phẩm bị nhiễm virus và cũng có thể lây truyền từ người sang người (qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết, dịch bài tiết của bệnh nhân).


Bộ Y tế vừa có công văn hỏa tốc gửi các đơn vị liên quan đến việc chủ động phòng chống bệnh do virus Nipah (Ảnh: Getty).

Thời gian ủ bệnh virus Nipah thường kéo dài từ 4 đến 14 ngày. Người nhiễm virus có thể xuất hiện các triệu chứng ban đầu như đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng, sau đó tiến triển với chóng mặt, buồn ngủ, rối loạn ý thức và các dấu hiệu thần kinh, gợi ý tình trạng viêm não cấp tính.

Theo hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, từ ngày 27/12 đến 26/1, Ấn Độ ghi nhận 5 trường hợp nghi ngờ mắc bệnh do virus Nipah, trong đó có 2 trường hợp được xét nghiệm khẳng định tại một bệnh viện thuộc bang Tây Bengal.

Trước nguy cơ bệnh do virus Nipah xâm nhập vào Việt Nam, thực hiện chỉ đạo của lãnh đạo Bộ Y tế, Cục Quản lý Khám, chữa bệnh đề nghị các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trực thuộc Bộ Y tế, y tế các Bộ, ngành và Sở Y tế các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chỉ đạo các đơn vị trực thuộc triển khai nghiêm túc các biện pháp phòng, chống dịch.

Theo đó, các cơ sở y tế cần tăng cường công tác phòng, chống dịch bệnh; thực hiện đầy đủ các biện pháp phòng hộ cá nhân đối với nhân viên y tế và những người tiếp xúc gần với trường hợp nghi ngờ hoặc xác định mắc bệnh, đặc biệt lưu ý các trường hợp mới đến từ quốc gia đã hoặc đang có dịch trong vòng 14 ngày.

Đồng thời, tăng cường kiểm tra, giám sát việc kiểm soát nhiễm khuẩn tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; thực hiện cách ly nghiêm ngặt tất cả các trường hợp nghi ngờ hoặc xác định mắc virus Nipah tại cơ sở điều trị.
Các đơn vị thường xuyên theo dõi, cập nhật tình hình dịch bệnh trên thế giới; đẩy mạnh truyền thông để người dân không hoang mang lo lắng, đồng thời chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh. Việc phát hiện sớm các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh nhằm kịp thời cách ly, chẩn đoán, điều trị và kiểm soát dịch bệnh cần được đặc biệt chú trọng.

Sáng 28/1, PGS.TS.BS Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TPHCM cho biết, đến nay, các nghiên cứu chuyên sâu sử dụng các kỹ thuật hiện đại như metagenomics, PCR, khối phổ do Đơn vị Nghiên cứu Lâm sàng Đại học Oxford phối hợp với Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM thực hiện trên các bệnh nhân viêm não tại TPHCM và các tỉnh phía Nam đều chưa phát hiện virus Nipah.

Người dân trở về từ vùng dịch cần theo dõi sức khỏe 14 ngày

Theo Sở Y tế TPHCM, dù nguy cơ bùng phát dịch Nipah trên địa bàn hiện không cao, song nguy cơ xâm nhập từ bên ngoài vẫn hiện hữu trong bối cảnh giao lưu, đi lại quốc tế ngày càng gia tăng.

Để chủ động ngăn ngừa nguy cơ dịch bệnh xâm nhập và lây lan trong cộng đồng, Sở Y tế TPHCM triển khai đồng bộ các biện pháp phù hợp với mức nguy cơ hiện nay.

Thứ nhất, tăng cường giám sát y tế tại Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất, đặc biệt đối với hành khách đến từ hoặc quá cảnh qua các khu vực có ghi nhận bệnh Nipah. Các trường hợp có biểu hiện sốt, triệu chứng hô hấp hoặc thần kinh bất thường sẽ được theo dõi chặt chẽ yếu tố dịch tễ và chuyển ngay về Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới để cách ly, chẩn đoán và điều trị theo quy định.
Thứ hai, chỉ đạo Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới sẵn sàng tiếp nhận, cách ly, chẩn đoán và điều trị bệnh nhân nghi ngờ hoặc xác định mắc Nipah; đồng thời tổ chức tập huấn về chẩn đoán, điều trị và kiểm soát nhiễm khuẩn liên quan đến bệnh Nipah cho các cơ sở y tế trên địa bàn.

Thứ ba, yêu cầu tất cả các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh tuân thủ nghiêm các biện pháp phòng hộ cá nhân cho nhân viên y tế, tăng cường kiểm soát nhiễm khuẩn. Các đơn vị cần đặc biệt lưu ý những trường hợp viêm não cấp tính chưa rõ nguyên nhân, khai thác kỹ yếu tố dịch tễ như đi lại, tiếp xúc, nghề nghiệp, tiếp xúc động vật và chủ động hội chẩn với Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới, không để bỏ sót ca bệnh.

Sở Y tế TPHCM cũng khuyến cáo người dân hạn chế đến các khu vực đang có dịch bệnh. Người từ vùng có dịch trở về Việt Nam cần chủ động theo dõi sức khỏe ít nhất 14 ngày sau khi nhập cảnh; liên hệ ngay với cơ sở y tế khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ, không tự ý điều trị tại nhà và phối hợp với các hoạt động giám sát y tế tại cửa khẩu cũng như tại cộng đồng khi được yêu cầu.

Đối với người đi công tác đến khu vực có dịch bệnh, cần tránh tiếp xúc với dơi ăn quả, lợn và các động vật có biểu hiện bệnh; không sử dụng thực phẩm, đồ uống có nguy cơ nhiễm chất thải của dơi như trái cây rụng, nước ép trái cây tươi chưa được che chắn.

Người dân cần thực hiện tốt vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng. Khi có biểu hiện sốt, đau đầu, ho, khó thở hoặc rối loạn ý thức trong hoặc sau chuyến đi, cần đi khám ngay và thông báo đầy đủ tiền sử đi lại cho cơ sở y tế.